Follow us!

Historia medytacji

Person meditating in the mountains by Moyan Brenn, CC 2.0

Share!

Share!

Może się wydawać, że w dzisiejszych czasach wszyscy medytują. Najpopularniejszą formą medytacji zaś jest mindfulness.

Poza byciem korzystną dla twojego zdrowia i wydajności, jest ona silnie kojarzona z Orientem. Jednak – o czym mniej ludzi wie – ta forma medytacji jest o wiele bardziej zachodnia, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka.

Więc czym jest mindfulness?

Buddyjskie pojęcie opisujące mindfulness (najbliższe polskie słowo to uważność), pochodzące z języka Pāli, to sati. Nie oznacza ono tylko „samej uważności”, jak często jest opisywane, ale sugeruje świadomość rzeczy w powiązaniu z innymi rzeczami.

Thomas William Rhys Davids w 1881 przetłumaczył sati jako mindfulness, obecnie standardowe tłumaczenie. Inne, wcześniejsze przekłady to: utrzymywanie, uwaga, świadomość, inspekcja, czy obecność.

Sati to jeden z siedmiu czynników oświecenia w buddyzmie, „właściwa” mindfulness zaś jest siódmym elementem Szlachetnej Ośmiorakiej Ścieżki. Mindfulness postrzega się jako antidotum na złudzenia.

Innymi terminami związanymi z satiānāpānasati, uważne oddychanie, satipaṭṭhāna, ustanowienie mindfulness w codziennym życiu oraz vipassanā, wgląd w prawdziwą naturę rzeczywistości pochodzący z praktykowania sati – z tym wglądem praktykujący staje się „wchodzącym w potok”, tj. wchodzi na pierwszy stopień na drodze do wyzwolenia.

Więc czym dokładnie jest medytacja i mindfulness?

To praktyka trenowania umysłu i wywoływania specyficznego stanu świadomości, bezpośrednio zainspirowana tradycją buddyjską. Na całym świecie istnieje wiele form medytacji, znaleźć ją można w większości religii. Istnieje na jej temat wiele poglądów i perspektyw. Niektórzy patrzą na nią jak na formę oddawania czci, inni widzą w niej technikę trenowania siebie samego. Używa się jej do promowania relaksacji, rozwijania współczucia, miłości, cierpliwości, hojności lub budowania siły życiowej.

Wśród naukowców nie ma jednej definicji mindfulness, ale psychologowie zwykle definiują ją, gdy używa się jej w terapii, jako proces świadomości aktualnie przeżywanych wewnętrznych i zewnętrznych doświadczeń bez oceniania ich, jak i utrzymywanie postawy akceptacji i otwartości na te doznania.

Krótka historia medytacji i mindfulness

Budda nauczał medytacji ok. 500 r. p.n.e. Jego najważniejszy wykład na ten temat można znaleźć w Satipaṭṭhāna-sutcie, czyli „Budowaniu uważności”. Nauczał on, że medytacja nie ma na celu odcięcia kogoś od jego życia, lecz wręcz przeciwnie – połączenia człowieka z każdym aspektem jego życia. Budda mówił, że dwoma najważniejszymi owocami tej praktyki są spokój i wgląd w prawdziwą naturę rzeczywistości.

Jednak dokładne pochodzenie buddyjskiej medytacji jest tematem debaty wśród naukowców. Najwcześniejsze znaczące opisy tej praktyki, jak i życia oraz nauk Buddy, znajdują się w Kanonie Pāli, pochodzącym z ok. I w. p.n.e.

Jednak medytacja nie zaczęła się od Buddy. Nie miała nawet jednego źródła. Ponadto pośród wielu typów i zastosowań medytacji, jedna rzecz jest wspólna: aż do XX w. była ona związana z kontekstem religijnym.

Najwcześniejsze dokumenty na ten temat można znaleźć w hinduskich Wedach z Nepalu i Indii powstałych ok. 1500 r. p.n.e. Buddyzm zaadaptował niektóre ze swoich technik medytacyjnych z hinduizmu. Wtedy, w VI i V w. p.n.e., nowe formy medytacji powstały w taoistycznych Chinach i buddyjskich Indiach. W IV w. p.n.e. to buddyzm z kolei zainspirował hinduską tradycję Wedantyzmu. Gdy buddyzm rozprzestrzeniał się w Chinach, ok. 100 r. n.e., Vimalakīrti Sūtra zawierała fragmenty, które mogły wskazywać na poglądy o medytacji, które później stały się sercem Zen. Jedwabny Szlak rozprzestrzeniał buddyzm w Azji od I w. n.e. Od VIII w. n.e. buddyzm wzrastał w Japonii i wytworzył własną gałąź, japoński zen, który wypracował nowe techniki medytacyjne, w wielu przypadkach podobne do dzisiejszej mindfulness.

Na Zachodzie medytacja stała się powszechnie znana w okresie zmiany er, dwa tysiąclecia temu, i to nie tylko z powodu przybywających na Bliski Wschód buddyjskich misjonarzy. Istnieją dowody na to, że niektóre formy medytacji były praktykowane we wczesnym judaizmie na długo przed tym; prawdopodobnie odziedziczone były ze wcześniejszych izraelickich wierzeń i praktyk. Żydowskie praktyki medytacyjne rosły i zmieniały się do średniowiecza, głównie jako formy modlitwy i nauki. Około zmiany er, Filon z Aleksandrii pisał o „ćwiczeniach duchowych” związanych z uwagą i koncentracją. Obecnie medytacja jest istotna w żydowskich tradycjach kabały, jak i u chasydów.

W III w. Plotyn wypracował nowe techniki medytacyjne, jego pracę zaś poszerzył św. Augustyn. Medytacja wschodnich chrześcijan ma swoje źródła w okresie bizantyjskim i wtedy wymagała powtarzania fraz i utrzymywania konkretnych pozycji. Pomiędzy X a XIV w. na górze Atos pojawiła się tradycja hezychazmu, tj. mistycznej modlitwy, pustelniczego życia, ciszy i poszukiwania jedności z Jezusem, i jest tam obecna po dziś dzień. Medytacja zachodnich chrześcijan została opracowana przez benedyktyńskich mnichów w VI w. Była ona inna od praktyk medytacyjnych wschodnich chrześcijan: nie wymagała powtarzania fraz ani utrzymywania konkretnych pozycji. Nazywała się Lectio Divina, tj. Duchowe Czytanie, i składała się z czterech kroków usystematyzowanych przez Gwidona II: lectio, meditatio, oratio, contemplatio (czytanie, rozważanie, modlenie się, kontemplowanie). Techniki medytacyjne zachodnich chrześcijan zostały dalej rozwinięte w XVI w. przez świętych takich jak Ignacy Loyola i Teresa z Ávilii.

Inna fala rozprzestrzeniająca medytację na Zachodzie nadeszła w VIII i IX w. za sprawą islamu. W sufizmie została usystematyzowana i stała się niezbędną częścią praktyki w XI i XII w.

Religie neopogańskie także czasem wymagają użycia medytacji podczas przygotowań do rytuałów magicznych, by pomóc dostroić świadomość do swoich celów. Formy pogańskiej medytacji są zróżnicowane.

Nadchodzi Zachód

Oświecenie, napędzane intelektualizmem, powitało nowe idee z dalekich krajów. Już w XVIII w. buddyzm stał się popularnym tematem badań i debat pomiędzy zachodnimi intelektualistami takimi jak Schopenhauer lub Wolter. Jednakże od tego momentu droga ewolucji medytacji staje się trudna do nakreślenia ze względu na rosnącą intelektualną i religijną wymianę pomiędzy Wschodem a Zachodem.

W epoce wiktoriańskiej, kiedy ulice Anglii wypełniały się mistykami i wróżami, ludzie zafascynowali się okultyzmem i mocami umysłu. W tym zawierały się także buddyzm i medytacja. Azjatycka duchowość przybyła nie tylko do Europy, lecz także do Ameryki.

Jednakże na formy azjatyckiej religii i duchowości wpłynęły zachodnio-chrześcijański unitarialny transcendentalizm i inne XIX-wieczne formy zachodniego ezoteryzmu i potem zostały one wysłane z powrotem do tych odległych krain. Dotyczy to także Ruchu Vipassana. Prezentował on swoją wersję medytacji vipassanā jako odwieczną technikę, kiedy w rzeczywistości, była to XIX-wieczna rekonstrukcja. Ta technika medytacyjna była modelowana na podstawie praktyk buddyzmu Therawada zawierających oryginalne medytacje vipassanā i ānāpāna i podkreślające nauki z Satipaṭṭhāna Sutty. Zyskała ona popularność na południowym wschodzie ze względu na dostępność angielskich tłumaczeń buddyjskich sutr stworzonych przez Stowarzyszenie Tekstu Pāli, a następnie zwrócenie na nią zachodniej uwagi przez Towarzystwo Teozoficzne.

W XX w. najpierw wzrost komunizmu w Azji sprowadził Azjatyckich imigrantów na Zachód, a oni przynieśli ze sobą swoje wierzenia i praktyki. Te techniki zostały zaadaptowane do zachodniego świata i niektóre z nich, już po zmianach, powróciły na Wschód. Tam narodziły się pierwsze formy świeckiej medytacji.

Później wydarzyła się rewolucja społeczna i wielu wolnomyślicieli tamtych czasów (także hipisów) zafascynowało się wschodnią filozofią i często podróżowali oni do Azji w poszukiwaniu przewodnictwa i nauk.

Powojenny kryzys tradycyjnej zachodniej wiary i brak prowadzenia moralnego ze strony Kościoła także były czynnikami w skali tego zainteresowania. Ten wzrost był bardziej powszechny i długotrwały niż te z przeszłości. W ten sposób poprzednio przystosowane do zachodniej kultury hinduskie i buddyjskie nauki wróciły w latach 60. XX w. z Azji do Europy i Ameryki, lecz teraz raczej niż na wzroście duchowym, bardziej skupione były na redukcji stresu i relaksacji.

Współczesna mindfulness była modelowana na medytacji vipassanā i przeszła do medycyny i psychologii. Sukcesy w używaniu jej jako terapii zwykle przypisywane są dr. Jonowi Kabatowi-Zinnowi, osobiście buddyście, który założył program Redukcji Stresu Poprzez Mindfulness na Uniwersytecie Massachusetts w 1979 r.

Jesteśmy tacy samy

Jak widać, medytacja nie jest produktem pochodzącym z jednego, orientalnego, źródła. To technika która była odkrywana raz po raz, modyfikowana i na którą wpływały nurty intelektualne. Nie mniej jednak, ta klucząca historia pokazuje jak połączony stał się świat i jak wielu ludzi pragnie spokoju ducha i szczęścia.

Author

Bartosz Makuch

Blogger. Publicist. Translator.
Book lover and pizza enthusiast.
You can find him at prowriter.biz or follow him on twitter @b_makuch.

See all the posts written by this author →

1 Comment

  1. Jak Mindfulness zmienia twój umysł i ciało. | Occultation24.eu on at 6:02 pm

    […] wszystko pod uwagę, medytacja mindfulness jest techniką z bogatą, kilku tysiącletnią historią. Techniką, która zmienia nasze umysły i ciała w bardzo pozytywny sposób. Już pomogła […]

Write a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Możesz użyć tych tagów i atrybutów HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*


Fatal error: Allowed memory size of 268435456 bytes exhausted (tried to allocate 27 bytes) in /wp-content/plugins/wp-statistics/vendor/browscap/browscap-php/src/phpbrowscap/Browscap.php on line 1006